Zuid-Afrika

Uit FietsVakantieWiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Inleiding

Situeringskaart

Fietsen in Zuid-Afrika
Zuid-Afrika-walviskust.JPG

Fietsen is populair bij Zuid-Afrikanen. Zeker in de Westkaap ontmoet je in het weekend racefietsers, en je hoort ook verhalen over talloze mountainbike-races. Je kan inderdaad spectaculaire bestemmingen bereiken en de weg er naartoe is niet te druk. Met goede kaarten kun je de grote wegen vermijden en je vindt ook veel gravelwegen, meestal in heel goede staat. Bovendien zijn er ook veel fietsenwinkels met degelijk materiaal.

Er is voldoende accomodatie binnen dagafstand (in de Westkaap en de garden route), een tent meenemen is dus niet noodzakelijk. Uiteraard wordt je reis daardoor wel duurder, want B&B's of hotels zijn niet goedkoop. Ook restaurants kosten vlug de helft of 2/3 van Europese prijzen, hoewel hier alternatieven zijn zoals take-aways en warm eten in de supermarkt. December 2015, door de inflatie van de Rand t.o.v. de euro zijn de prijzen gekelderd. Hotel 10-20 euro, goede maaltijd 8-9 euro. Oftewel de bierindex 1 staat tot 2 halve liters.

Het land en de mensen

Bevolking en taal

  • Zuid-Afrika heeft elf officiële talen: Afrikaans, Engels, Ndebele, Pedi, Sotho, Swazi, Tsonga, Tswana, Venda, Xosha en Zulu. Daarnaast worden nog andere Afrikaanse talen gesproken. Blanken en kleurlingen spreken Engels en soms ook Afrikaans dat erg op het Nederlands lijkt. Tip om Afrikaans te leren: koop een paar keer een Zuid-Afrikaanse krant.

Gastvrijheid

  • De bevolking, zowel blank als kleurling, is zeer gastvrij. Men reageert zeer open en verrast op fietsers en vindt het knap wat je doet.

Veiligheid

  • Fietsen door townships vormt, zoals in andere landen in buitenwijken van grote steden, altijd een risico. Het feit dat mensen hier veelal arm zijn wordt nog eens versterkt door het verleden van apartheid. Je kan townships vermijden door een taxi of bus te nemen en je tocht in een kleinere stad te starten.
  • Er wordt ook gewaarschuwd voor het nemen van treinen. Als je een trein neemt voor een langere afstand, neem je bij voorkeur eerste klas. Hou je waardevolle bagage bij op slaaptreinen en pas ook op voor bv schoenen of sandalen als je die afdoet.

Geld

Munteenheid
Zuid-Afrika-naar-Robertson.JPG

Het betaalmiddel is de Rand (ZAR).

Wisselen (euro’s, dollars)

Travellercheques

  • Travellercheques in euro’s of dollars worden redelijk geaccepteerd maar bij banken moet je vaak lang in de rij staan en veel papieren invullen. Bovendien wordt commissie gerekend.

Betaalkaarten (Maestro -VISA – Mastercard)

  • In de westkaap kun je in veel plaatsen betalen met je VISA, je kunt bijna in elk stadje - hoe klein ook - geld afhalen aan ATM's. Die vind je vaak terug in supermarkten.
  • Aan te raden is betalingen te doen met Visa/mastercard en geldafhalingen met Maestro. Zoals bijna overal is het voordeliger om het maximale bedrag (R2000/R3000) in 1 transactie af te halen.

Visum

Vanuit Belgie/Nederland

  • Een visum is niet nodig, met een reispas kun je 3 maand rondreizen in Zuid-Afrika.

Vanuit de buurlanden

  • Lesotho
    Een gratis visum van één maand wordt uitgereikt aan de grens. Er zijn veel overgangen, met in het noorden de makkelijkste overgang naar de hoofdstad Maseru (24u open), de grensovergang verliep bij mij hier heel makkelijk en vlot. Aan Zuid-Afrikaanse zijde vind je dichtbij overnachtingsmogelijkheden in Ladybrand.
    Alleen Maseru en Peka bridge in het noorden zijn 24uur open, de andere openingstijden liggen meestal tussen 8.00u en 16.00u. Een belangrijke grensovergang voor de fietser is de Sani pas, die op 2874m een schitterend uitzicht geeft (als je tenminste niet te moe bent om ervan te genieten).
    Alle grensovergangen op een rijtje: Monontsa Pass, Caledonspoort, Ficksburg Bridge, Peka Bridge, Maseru Bridge, Van Rooyen's Gate, Sephapho's Gate, Makhaleng Bridge, Tele Bridge, Ongeluk's nek, Qacha's nek, Ramatseliso's gate, Nkonkana Gate, Sani Pass.

Communicatie

Internet

  • In diverse plaatsen kun je e-mailen, vooral in de wat grotere plaatsen zijn er voldoende internetcafés.

Telefoon, GSM

  • Telefoneren kan overal. Je vindt telefoons met kaart of munten.
  • Sinds begin 2009 is het verplicht bij aanschaf van een SIM kaart een bewijs van verblijf te hebben van de plaatselijke politie. Simpelweg met je paspoort naar het politiekantoor volstaat. Het aanschaffen van een Zuid Afrikaans telefoonnr is zeker aan te raden, de prijzen zijn ongeveer gelijk als in België.

Post, poste restante

  • De post werkt doorgaans goed.

Speciale bezienswaardigheden

Als je in Kaapstad bent en graag wandelt, moet je zeker de Tafelberg beklimmen. Je kan een gratis kaartje krijgen in de toeristische dienst: "Safe hiking on Table Mountain". Er zijn verschillende tracks die naar boven leiden, de Skeleton Gorge (start vanuit Kirstenbosch Gardens) voor mij één van de mooiste. De Tafelberg wordt bovenaan ook doorsneden door allerlei wandelwegen, je kan dus langs een andere kant naar beneden. Je kan een wandeling ook combineren met de kabelbaan (ongeveer 80R enkele rit).

Fietsen

Hoe er te komen

Per vliegtuig

  • Verscheidene luchtvaartmaatschappijen vliegen naar Zuid-Afrika. De voorwaarden voor het meenemen van de fiets zijn per maatschappij verschillend. Informeer hier altijd vooraf naar.
  • Bij de fietsvakantiewinkel kun je een "opstappertje" boeken naar Johannesburg en Kaapstad (vlucht, 2 overnachtingen en vervoer naar een hotel). Zie www.fietsvervoer.nl .

Lokaal Vervoer

Fiets op bus

  • Fietsvervoer per bus is geen probleem, ook niet op de lijnbussen. Wel vermelden dat je een fiets bij je hebt. Je kan ook gebruik maken van de Baz-bus, de "back-packers"-bus. Zie www.bazbus.com.
  • Ik nam een bus van Bloemfontein naar  Kaapstad; sommige maatschappijen wilden de fiets niet meenemen, Greyhound wel. Dit hangt waarschijnlijk af van de beshikbaarheid van een aanhangwagen waar de fiets in kan of van de drukte. De fiets ging op die rit gratis mee.

Fiets op trein

  • De trein is wel prettig reizen, maar duurt in ZA als vuistregel dubbel zo lang als een busrit. Van Port Elisabeth naar Bloemfontein kostte het me 12 uur. Ik nam een derde klas omdat er geen eerste klas beschikbaar was en dat is wel heel goedkoop. Zie wel de opmerkingen bij veiligheid.

Liften met de fiets

  • Ik heb in de Westkaap een aantal malen gelift en werd vaak meegenomen. Op grote wegen waar men snel rijdt lukt dit nauwelijks, je hebt meer kans op kleinere minder drukke wegen of op gravel.
  • Je hebt veel kans om meegenomen te worden met een 'bakkie', een pick-up.

Fietsroutes

Bestaande fietsroutes
Zuid-Afrika-Storms-river-mouth.JPG

  • Global Cyclist geeft fietsrouteboekjes uit voor o.a. Zuid-Afrika en kan je vliegreis, vervoer vanaf het vliegveld en de eerste dagen verblijf regelen. Ook het eind van je vakantie kan een overnachting en vervoer geregeld worden, ondersteund door een lokale agent. Routeboekjes alleen in combinatie met reis. Zie www.globalcyclist.nl
  • Vlieg & Fiets brengt een fietsrouteboekje uit met routebeschrijvingen in Zuid-Afrika. Dit boekje kun je alleen bestellen in combinatie met een reis. Zie www.vliegenfiets.nl .
  • Kettler brengt een Duitstalig fietsrouteboekje uit. Voor meer informatie en updates zie www.kettler-verlag.de
  • De Tuinroute van Kaapstad naar Port Elisabeth heeft zijn naam te danken aan de uitbundige flora die het hele jaar door bloeit. Je vindt meer informatie over deze route op www.stocks.nl/read/tuinroute. Je kan de drukke N2 vaak vermijden langs de oude weg of andere alternatieven. Zie ook bij kaarten.

Leuke trajecten

  • De toeristische kustroute in de omgeving van Kaapstad is de Chapman's Peak Drive van Noordhoek naar Hout Bay. De vervolgroute langs de kust naar Kaapstad is net zo mooi vanwege het schitterende uitzicht op de Tafelberg en rotsformaties (Twelve Apostles). Informatie over deze route is te vinden op http://www.chapmanspeakdrive.co.za/; In de winter is die route wel vaak gesloten omwille van rotsblokken op de weg.

Je kan van Kaapstad over de Beachroad (westzijde schiereiland) naar Kaap de Goede Hoop fietsen. In het Table mountain Park kun je een lodge huren. Dan via de oostzijde weer terug naar Muisenberg. Via Stellenbosch - Franschhoek- Robertson naar Montagu, hier kun je de N62 oppakken

  • Route 62, zo genoemd naar de bekende Amerikaanse Route 66, wordt ook als toeristische route gepromoot; je vindt er kleine en vriendelijke stadjes met goede accomodatie. Het is een rustige route van Montagu naar Oudtshoorn, hoewel ze langs de Klein- en Groot-Swartberge loopt is ze redelijk plat. Je kan met deze route Kaapstad met de Garden route verbinden.
  • De regionale autoweg van Kaapstad naar Vanrhynsdorp via de R27 is de toeristische route langs de westkust van Zuid Afrika. Langs deze route liggen de toe- en afvoerwegen van de spoorwegen waar je als fietser uitstekend over kunt fietsen. Sommige stukken zijn tolwegen voor auto- en vrachtverkeer. Informatie over deze route is te vinden op http://www.route27.org/
  • Ons traject (juli-augustus 2009):
    De walviskust: Stellenbosch - Betty's Baai - Hermanus - Cape Agulhas - Swellendam - Bonnievale - McGregor - Robertson
    Kaapstad en omgeving: Simon's town, Cape Point
    Route 62: Stellenbosch - Villiersdorp, Robertson, Montagu, Barrydale, Ladismith, Seweweekspoort, Calitzdorp - Oudtshoorn
    De Garden Route:  Mosselbaai, Wildernis, Knysna, Plettenberg Bay, Storms River Mouth, Jeffreys baai. Je kan de N2 vaak vermijden door de oude R102 te nemen, die er naast loopt, de 7 passes road tussen George en Wilderness ...
    1 week Lesotho (zie bij Lesotho)
    De westkust: Melkbosstrand, Yzerfontein, Langebaan, Paternoster

Wegen en verkeer

Staat van de wegen

  • De hoofdwegen zijn goed en geasfalteerd. Grotere wegen hebben een vluchtstrook. Steeds meer 2-baans wegen met brede vluchtstroken worden omgevormd tot 3-baanswegen waarbij er slechts een smal vluchtstrookje overblijft. In het noorden ontbreekt de vluchtstrook langs de weg vaak helemaal en is er veel vrachtverkeer van en naar Namibië (Autoweg N7).
  • De B-wegen zijn van gravel, over het algemeen goede gravel en aangenaam om te fietsen.

Verkeersdrukte / gevaar

  • Men rijdt links. Het verkeer is minimaal en rustig met uitzondering van de doorgaande wegen. Let op de inhaalacties van passerende auto's en vrachtverkeer. Een felgekleurde tas cq shirt en achteruitkijkspiegel is geen luxe. Vrachtwagens kunnen 22 meter lang zijn. Ondanks de brede wegen nemen voertuigen vaak een stuk van de vluchtstrook in beslag zodat de achterliggende voertuigen ruimte krijgen om zijn/haar inhaalactie uit te voeren.
  • Het verkeer wordt steeds drukker. De meeste automobilisten willen wel met een bochtje om je heenrijden als dat mogelijk is. Zo niet, dan racen ze rustig met 120 km/u vlak langs je. Even gas terugnemen is er echt niet bij.

Bewegwijzering

  • De bewegwijzering is in het Engels of Afrikaans. Op afgelegen wegen wil deze wel eens ontbreken.

Beste fietsperiode

De seizoenen zijn op het zuidelijk halfrond tegenovergesteld aan het noorden.

  • Lente, begin zomer: prima fietsweer.
  • In oktober/november is het niet zo heel warm, ca. 22 graden, heel veel wind en soms ook regen. Ligt er ook aan waar je fietst in Zuid Afrika.
  • Jan-maart temperaturen tot 40 graden, weinig regen. Half maart wordt het 's nachts fris aan de zuidkust. Ligt er ook aan waar je fiets, aan de kust prima te doen, ver landinwaarts wordt het inderdaad 40 graden.
  • Ondanks wat in de boekjes staat, is de winter (juli-augustus) voor de Westkaap een heel goed seizoen om te fietsen. Het is overdag lekker warm, vaak +20°, ideaal fietsweer op plaatsen waar het kwik in de zomer hoog stijgt. Men wist mij ook te vertellen dat de tuinroute meer regen krijgt in de zomer.

Toeristisch hoogseizoen

  • De drukste vakantieperiode is in de Zuid-Afrikaanse zomer (december-januari). Accommodatie is vaak bezet in die tijd en is ook duurder. Afgelopen december-januari geen enkel probleem met accommodatie in het hoogseizoen. Prijzen staan zwaar onder druk dus een kamer was tussen de 10 en 20 euro. In de winter (juli-augustus) is de accommodatie goedkoper en meer beschikbaar.
  • De eerste drie weken van juli is het schoolvakantie en is het beduidend drukker op de wegen.

Heersende windrichtingen

  • Op de garden route ondervond ik vaak westenwind. Klopt en dat is heerlijk als je naar het oosten fietst. Dus van Durban naar Kaapstad checken wat in dat seizoen de heersende windrichtingen zijn.

Onderdelen en reparatie

Reserveonderdelen

  • In de Westkaap is koersfietsen en MTB'n heel populair. Er zijn dan ook veel goede en moderne fietswinkels met een uitgebreide voorraad onderdelen. Er zijn zowel 26" banden als 28" banden (zij het wel in beperktere keuze) te verkrijgen.

Fietsenmakers

  • In de grotere plaatsen zijn er fietswinkels met goede service. Ook de kuststrook voorziet in enige fietsenzaken met reparatiemogelijkheden.

Leven

Overnachten

Campings – wildkamperen - natuurcampings

  • De gemiddelde afstand tussen campings is minstens 70 - 80 km.
  • Wildkamperen is goed mogelijk en toegestaan. Fam. Blankendaal:"Vrij kamperen is vaak moeilijk omdat langs elke weg afrasteringen zijn om het wild/vee weg te houden".
  • Regelmatig kan je ook kamperen in de tuin van backpacker hotelletjes.

Hotels - B&B

  • Er zijn in de Westkaap veel overnachtingsmogelijkheden. Naast de backpackers vind je een groot aanbod aan hotels en B&B. Overnachting is niet goedkoop, voor een dorm (een bed in gemeenschappelijke slaapzaal) in een backpacker betaal je niet zoveel (100-150R), maar een individuele kamer kost al vlug bijna evenveel in een backpacker als in een B&B.
  • Hotels en B&B hebben een heel goede standaard, maar de goedkoopste kosten in het laagseizoen al vlug 200 à 300 R single, 400-600 dubbel.

Jeugdherbergen

  • Er zijn veel backpackers hotelletjes in alle grotere steden. Een overzicht vind je in de coast-to-coast-gids (www.coastingafrica.com)

Particulieren
Zuid-Afrika-Seweweekspoort.JPG

  • Het Dream Catcher Project is opgezet om de lokale (zwarte) bevolking een bron van inkomsten te geven. Je overnacht dus bij mensen thuis en kan er 's avonds genieten van een goede lokale maaltijd. Misschien een idee om een paar van dat soort adresjes op je route aan te doen.Zie www.dreamcatcher.co.za voor meer informatie.

Specifieke adressen

  • Een héél goed adres op alle gebied is Seweweekspoort accomodation, self-catering en camping. Schitterende ligging ten noorden van de Klein Swartberge, heel vriendelijke en behulpzame mensen. www.seweweekspoort.co.za

Eten en drinken

  • Het eten is doorgaans prima, zoals bij ons. Overal is voldoende te koop, zeker in en rond de wat grotere steden.
  • Fam. Blankendaal: "In restaurants is het goed eten. Voor als er net geen winkel in de buurt is, is het verstandig om extra voedsel bij je te hebben."
  • Marc Peeters in De Wereldfietser: "Traditioneel bij de Afrikaners is de braai (barbecue). Een beroemd Afrikaans maal is 'potjiekos', een stoofgerecht."

Markten

  • In de westkaap vind je niet veel eetstalletjes

Supermarkten

  • Veel stadjes hebben een supermarkt (Checkers, Spar, Seven-Eleven, ...) In grotere supermarkten vind je een uitgebreide afdeling met warm eten (vlees, vis, kip, deegwaren, aardappelbereidingen, ...). Dit is naast de take-aways één van de goedkoopste opties.

Kraampjes op straat

  • In de stadjes vind je vaak take-aways; het aanbod bestaat vaak uit samoosa's, fish & chips, pizza, ...

Restaurants

  • In de Westkaap vind je heel goede restaurants, afhankelijk van streek met een groot aanbod aan vis, vlees (steak), wild, ... In een goed restaurant betaal je al vlug een 100 à 200 R pp voor een goede maaltijd met wijn.

Drinkbaar water

  • Kraanwater is drinkbaar. Het kan wel een enkele keer zwavelhoudend zijn.

Inentingen & gezondheid

Veelvoorkomende ziekten

  • Van oktober tot en met mei komt malaria voor. Vooral in Kwazulu-Natal en in het Krugerpark.
  • In de Westkaap hoef je in de winter (jul-aug) niet voor malaria te vrezen.

Verplichte inentingen

  • Als men uit een gele koortsgebied komt is gele koortsvaccinatie verplicht.

Nuttige inentingen voor fietsers

  • Een DTP-vaccinatie wordt aanbevolen

Nuttige zaken in de reisapoteek

Beschikbaarheid ziekenhuizen / dokters

  • Er zijn particuliere ziekenhuizen in de Westkaap; in steden vind je ook reisdokters, sommige medicatie wordt zoals bij ons alleen op voorschrift afgeleverd.

Informatiebronnen

Reisverslagen

Reisverslagen in de Wereldfietser/Vakantiefietser en andere tijdschriften

  • Marianne Vincken "De eerste keer." De Wereldfietser / Vakantiefietser (Zomer 2006) pp. 6-8.
  • Marc Peeters "Saddleback: Doorsteek naar Swaziland." De Wereldfietser / vakantiefietser (Zomer 2006) pp. 14-15.
  • Marc Peeters "Zuid-Afrika: Dwars door de Drakensbergen." De Wereldfietser / Vakantiefietser (Voorjaar 2005) pp. 9-11.
  • Joke van Rossum "Winden waaien om de kaap." De Wereldfietser / Vakantiefietser(Winter 2003) p. 22.

Reisverslagen op het forum van de Wereldfietser

Reisverslagen elders op het Internet

Landkaarten

  • Michelin "Central and Southern Africa / Madagascar" (1:4.000.000). Dit is een kwalitatief goede kaart, maar de schaal is erg klein voor fietsers. Toch blijken deze kaarten minder fouten te bevatten dan andere (grootschalige) kaarten. Op de kaart staan wegen, het reliëf, rivieren, bossen enz. goed aangegeven. Overnachtingsadressen vind je er niet op.
  • Rough Guide (1:1.700.000). Stevige waterbestendige kaart, maar de schaal is ook op deze kaart nog redelijk klein. Zo vind je langs de tuinroute de N2, terwijl het rustiger alternatief niet op de kaart staat.
  • Via Google maps kun je heel gedetailleerde kaarten oproepen en afdrukken.
  • In de toeristische diensten kun je goede en gedetailleerde kaarten kopen: Map Studio Western Cape 1:500.000, Visitor's Guide to the Garden Route & Route 62.
  • Voor wie verschillende streken aandoet is de South Africa Road Atlas van MapStudio (2009-2010) een aanrader. Schaal 1:1.250.000 met meer gedetailleerde kaarten voor toeristische gebieden.
  • Insight "South Africa" (1:3.250.000).
  • Hildebrandts "Zuid Afrika" (1:2.500.000).
  • Freytag & Berndt "Zuid Afrika" (1:2.000.000).
  • Reise Know How "Zuid Afrika" (1:1.700.000).
  • National Geographic Institute brengt kaarten uit op schaal 1:250.000.
  • Map Studio publiceert 'tourist maps' van populaire gebieden, zoals de Drakensbergen (1:250.000).
  • Door toeristenbureaus worden gratis kaarten uitgegeven die een goed overzicht geven.
  • In dorpjes is nog wel eens een streek- of parkkaart te verkrijgen.

Reisgidsen

  • Lonely Planet: South Africa, Lesotho, & Swaziland 8e editie August 2009 ISBN: 9781741048902
  • The Rough Guide to South Africa, Lesotho, & Swaziland, jul 2008. Wat moeilijker leesbaar als je de LP gewoon bent, maar met heel veel info. Nadeel is dat er weinig kaarten instaan van steden.

Boeken

  • Dervla Murphy (1997) "South from the Limpopo: Travels Through South Africa" ISBN 10-0879519487 Uitg. John Murray, UK.
  • Adriaan van Dis "Het beloofde land" ISBN 10-9029065575

Nuttige links

  • http://www.fietsvakantielinks.nl/Landen/Fietsvakantie%20Zuid%20Afrika.html: veel links met fietsvakantieinfo Zuid Afrika, o.a routes, kaarten, gidsen,GPS,overnachtingen,vervoer,algemeen etc
  • http://www.coastingafrica.com Low budget overnachtingen. Je kan de 'coast to coast' downloaden of gratis met de post laten bezorgen.
  • Zuid-Afrikaanse ambassade in Nederland: Wassenaarseweg 40; 2596 CJ Den Haag, tel: 070-3924501 .
  • Nederlandse ambassade in Zuid-Afrika: 210 Queen Wilhelmina Avenue,
  • New Muckleneuk, 0181 Pretoria, South Africa, tel.+ 27-(0)12-425 4500, email: pre@minbuza.nl
  • Consulaten zijn er in Kaapstad, Durban en Saint Louis
  • Pedal Power Foundation of South Africa:
  • P.O. Box 6503; Roggebaai; 8001 Kaapstad; hawk2@iafrica.com .
  • Pedal Power Association: No. 9 Hill Park Lane; Mowbray.
  • Mountain Bike Promotion: Sias Moster; P.O. Box 6281, Stellenbosch; Cape Town 7612.
  • Vlieg & Fiets : http://www.vliegenfiets.nl . Brengt fietsrouteboekjes uit met routebeschrijvingen in onder andere Zuid-Afrika. Daarnaast kan deze organisatie je vliegreis, vervoer vanaf het vliegveld en eerste dagen verblijf regelen.
  • Global Cyclist: www.global-cyclist.com . Heeft fietsrouteboekjes van Zuid-Afrika (fietsen van Johannesburg naar Kruger N.P.) en kan je vliegreis, vervoer vanaf het vliegveld en de eerste dagen verblijf regelen. Ook het eind van je vakantie kan een overnachting en vervoer geregeld worden, ondersteund door een lokale agent.
  • http://www.landenkompas.nl/zuid-afrika - Belangrijke en nuttige reisinformatie
  • Een Nederlander die samen met lokale gidsen je wegwijs kan maken in de wereldberoemde township Soweto vind je op http://www.cycleinsoweto.com . Alles van een paar uurtjes fietsen tot meerdere dagen met bezoek aan en samenwerken met plaatselijke organisaties.

Tips

  • De toeristische diensten in de West-kaap zijn over het algemeen héél hulpvaardig; ze hebben vaak goede info ivm accomodatie en reserveren ook gratis je slaapplaats. Met een kaart en reisschema kunnen ze je zelfs helpen in het uitstippelen van de route als ze accomodatie van het hele gebied hebben.
  • Aangepaste kleding is niet nodig.
  • Als je naar Lesotho gaat is het goed een voorraadje ZA Rand te wisselen vóór je de grens oversteekt. De Rand heeft namelijk dezelfde waarde als de Maluti en wordt ook overal in Lesotho aanvaard, terwijl het omgekeerde niet het geval is.