Frames

Uit FietsVakantieWiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Voor de meeste vakantiefietsers is het frame een hopelijk aantrekkelijk (of juist niet!) gekleurd onderdeel wat je er bij krijgt als je een fiets koopt. Voor fabrikanten is het de kapstok waar ze alle onderdelen, meestal van Shimano, aan op kunnen hangen. Toch loont het om wat meer aandacht aan dit onderdeel te besteden, want het is wel het hart van je fiets.

Maat

Het meest belangrijke aspect van een frame is de maat. De maat van het frame bepaalt namelijk niet alleen of het zadel op de juiste afstand tot de pedalen gesteld kan worden, maar -en dat is kritischer- ook hoe ver en hoe hoog het stuur van je af komt te staan. De framehoogte wordt meestal gemeten van de bovenkant van de zadelbuis naar het hart van het crankstel, maar Italianen meten vaak vanuit het snijpunt van de zadelbuis met het hart van de zadelbuis naar het bracket en komen dus lager uit. Bij fietsen met een aflopende bovenbuis (waar een langere zadelpen bijhoort) kom je wel de virtuele maat tegen, de maat die de fiets had als ze de bovenbuis normaal horizontaal hadden gehouden, maar dat is niet altijd zo. Opgelet dus. De lengte van het frame wordt altijd hart-hart gemeten (horizontaal, hart zadelbuis- hart balhoofdbuis). Een hoger frame heeft doorgaans een langere bovenbuis, maar tussen fabrikanten en modellen kunnen grote verschillen voorkomen in de gekozen verhouding. Dat is handig, want niet iedereen met dezelfde beenlengte heeft de zelfde romp en armen! Als je een fiets hebt waar je lekker op zit, neem dan de maten of de fiets zelf mee als je een nieuwe uitzoekt. En als je nog zoekende bent kunnen de gespecialiseerde fietsenmakers met pasfietsen of meetprogramma's een aanbeveling doen. Kleine verschillen kun je aanpassen met de lengte van de stuurpen, nok en voorbouw en eventueel met de vorm van het stuur. De maat van de wielen heeft trouwens geen hard verband met de te realiseren zitpositie of met de vraag of je nog bij de grond komt. Wel zal een klein frame met kleinere wielen er wat beter geproportioneerd uitzien, een gunstiger lagering voor de voorvork hebben (de lagers staan verder uit elkaar) en meer ruimte tussen tenen en voorspatbord!

Vorm

De klassieke vorm van het frame is het diamant buizenfame: in zijaanzicht min of meer twee driehoeken met een gemeenschappelijke basis. Sinds circa 1890 is dit de sterkste en lichtste constructie waarbij je de wielen en het stuur, de trappers en het zadel op de juiste plek krijgt. Bij vouwfietsen spelen er nog meer zaken mee, maar voor de gemiddelde vakantiefiets is een afwijking van deze vorm af te raden. Wulpse vormen mogen aantrekklijk ogen, maar gebogen of niet ronde buizen zijn altijd zwakker en/of zwaarder dan rechte en ronde! En een frame met een lage doorstap moet daarom veel zwaarder worden uitgevoerd dan een frame waarbij de bovenbuis wel op de logische plaats zit. Dit om te voorkomen dat het frame met bagage gaat zwabberen. Bij kleinere framematen treedt dit effect overigens minder snel op; logisch omdat een kortere buis van dezelfde dikte nu eenmaal minder gemakkelijk buigt dan een lange.

Oversized

Omdat in de industrie tot ergens eind vorge eeuw uitsluitend met lugs (fittingen) werd gewerkt waar de buizen in werden gestoken, lagen de buitendiameters van fietsbuizen vast. Voor een stijvere fiets werd in het algemeen een grotere wanddikte genomen. Een frame wordt dan net zo veel zwaarder als stijver. Gebruik je een oversized buis, waarbij je de wanddikte van de buis constant houdt, en het extra materiaal gebruikt om de buisdiameter te vergroten, dan vergroot je de stijfheid zonder dat het gewicht toeneemt. Zeker als je geen lugs meer gebruikt maar gaat lassen kun je makkelijk gaan varieren met de buisdiameter. Tot het oneindige kun je dit echter niet toepassen vanwege het colablikjeseffect. Op een gegeven moment wordt de buis zo dun dat je er met je vingers een deuk in duwt. Praktisch alle frames zijn tegenwoordig oversized, zeker als ze niet van staal zijn gemaakt.

Materiaal

Frames voor vakantiefietsen zijn óf van staal óf van aluminium. Carbon, titanium of een magnesiumlegering zou ook kunnen, maar dat kom je nauwelijks tegen. Staal is het traditionele materiaal, hoewel er in staal veel verschillende kwaliteiten zijn. We geven een overzicht:


Staalsoort

Aanduiding

typische wanddikte

Gebruik

no-name (st 52)

Hi-tensile

1 mm

stadsfietsen

basis chroom-molybdeen (25cromo4)

Reynolds 501, Columbus Gara

0.9

budget frames

basis chroommolybdeen / chroomvanadium met verdikte buiseinden (butted)

Reynolds 525, Columbus Thron, Reynolds 531

0.8-0.6

basis frames

veredeld & butted cromo buis

Reynolds 728, Columbus Brain

0.8-0.5

luxe frames

Speciale hoogwaardige legeringen

Dediaccai Zero, Columbus Cyber, Reynolds 753

0.8-0.4

handgemaakte frames, raceframes

Idem, maar de legering wordt door het lassen nog sterker

Columbus Foco, Reynolds 853

0.8-0.35

handgemaakte frames, raceframes


Staal kan met of zonder lugs gesoldeerd worden of gelast. Dat zijn allemaal prima technieken waar een betrouwbare fiets mee te maken valt. Sommige framebouwers en fietsenmakers willen je soms anders doen geloven, maar dat mag je afdoen als marketing die aangestuurd wordt door het beschikbare machinepark.

Aluminiumlegeringen worden alleen nog maar gelast, het lijmen is helemaal uit beeld verdwenen.

Blijft het heel?

Dat weet je achteraf. Wel zal duidelijk zijn dat grammen sparen op een frame voor onze vakantiefiets een zinloze actie is, het gewicht van een frame, meestal 2 à 2,5 kg (excl. vork), maakt op het geheel van de fiets ook weer niet zo veel uit. Een leverancier die alleen maar een laag gewicht verkoopt kun je dus beter inruilen voor iemand met wat realisme door praktijkervaring. Als een aluminium frame zwaar genoeg is (en netjes gebouwd) zal het net als een stalen variant lang genoeg meegaan. Wel is een stalen frame onderweg (garage, plaatwerker) makkelijker te repareren als eentje van aluminium en -mocht het mis gaan- ook weer beter terug in model te buigen. Maar dat wens ik niemand toe.